تبلیغات
استان خوزستان - استان خوزستان (مقدمه)

ملتی كه تاریخ خود را نشناسد مجبور به تكرار آن است .

استان خوزستان

 مقدمه

استان خوزستان با مساحت 63213 كیلومتر مربع و جمعیت 461473 نفر در جنوب غربی ایران ، بین 30 تا 33 درجه شمالی و 47 تا50 درجه طول شرقی واقع شده است.

این استان از شمال به لرستان ، ازشمال شرقی به چهارمحال و بختیاری ، ازشمال غربی به ایلام ، ازشرق به كهكیلویه و بویر احمد ، از جنوب به بوشهر و خلیج فارس و از غرب به كشور عراق محدود است .

در یكی از كتیبه های تخت جمشید به خط میخی پارس ، داریوش هخامنشی (486-521ق.م) ضمن برشمردن مناطق تحت فرمان خود خوزستان را (اُوْوَجَ)(uvja) خوانده است. وی در كتیبه ی دیگری در نقش رستم نیز با همین نام (اُوْوَجَ) از خوزستان به عنوان سرزمینی كه مالیات داده و قانون پارسیان را اجرا میكند ، یاد كرده است. در شوش نیز بر لوح های مرمری و گِلی به جای مانده از داریوش ، خوزستان با اندكی تفاوت تحت همین نام ذكر شده است.

پیرنیا ضمن شرح كتیبه های پادشاهان هخامنشی ، سرزمین خوزستان را (خووَجَ) نام برده است. سرزمین خوزستان ، علاوه بر جایگاه ویژه طبیعی و جغرافیایی و دارا بودن منابع سرشار زیر زمینی ، از لحاظ تاریخی نیز یكی از كهن ترین استان های ایران و بازمانده ی یكی از مدنیت های چندین هزار ساله به شمار می رود. به طوری كه سوابق تاریخی آن در اكثر كتب تاریخی و جغرافیایی جهان به تفصیل آورده شده و از این خطه به عنوان (گهواره ی تمدن ایران زمین ) یاد شده است.

خوزستان در واقع نخستین تجلیگاه تمدن كهن ایرانی است. این استان یكی از كهن ترین مناطق فرهنگی فلات ایران را تشكیل داده و از هزاره ی قبل از میلاد پیوسته مسكونی بوده است. آثار به دست آمده از آن ،گونه ای تسلسل فرهنگی را به خوبی نشان میدهد . اگرچه شباهت های فراوانی میان عناصر فرهنگی جلگه ی خوزستان و جنوب بین النهرین ، بویژه در دوران های پیش از تاریخ وجود داشته است، اما این شباهت ها، برخلاف آن چه گمان میرفته ، نتیجه ی تاثیری یك جانبه از سوی تمدن بین النهرین بر خوزستان نبوده و این استان هرگز بر پایه ی تمدن بین النهرینی استوار نبوده است ، بلكه روابطی متقابل در ایجاد آن نقش داشته و در برخی موارد برتری چشم گیر هنر خوزستان را بر بین النهرین نمایان میسازد ، به طوری كه سفال پزی در هزاره ی ششم قبل از میلاد ابتدا در خوزستان – شوش – ظاهر گردید و سپس در طول هزاره ی پنجم قبل از میلاد به دیگر مراكز فرهنگی منطقه راه یافت.

خوزستان در زمینه ی معماری و شهر سازی جلوه و عظمت خاصی داشته است.

اَنشان (انزان) كه از دیر باز شهری معتبر و پیش از هخامنشیان از پایتخت های مملكت ایلام به شمار می رفت در ابتدا سلطنت كوروش دوم و اسلاف او مدتی پایتخت بود و كوروش پس از فتح هگمتانه غنایم فراوانی از آن جا به اَنشان منتقل كرد.

سوسا (شوش) پایتخت دیرینه ی ایلامی ها مقر بهاری هخامنشیان و پایتخت اداری شاهنشاهی بوده است و آثار به جای مانده از تمدن هخامنشان خود گویای عظمت و موقعیت خوزستان در آن دوره می باشد . همین طور آثار تمدنی به جای مانده از عصر ساسانی نیز به عنوان بخش عمده ای از جلوه های عظمت میراث فرهنگی ایران زمین در خوزستان خود نشان آشكاری از پویایی گذشته فرهنگی این استان است. بقایای این آثار را هنوز می توان به خوبی در شهر هایی چون شوشتر ، دزفول ، رامهرمز،... مشاهده كرد.

سدها و پل هایی كه در آن زمان بر روی كارون و دز احداث گردیده اند در شمار دستاوردهای بزرگ مهندسی عهد باستان بوده و احداث آن ها بیانگر شناخت شاهان ساسانی از پتانسیل های اقتصادی این ایالت بوده است.

رونق اقتصادی خوزستان در زمان ساسانیان با دستاوردهای فرهنگی همراه شده و در شهر جندی شاپور تجسم یافت و دانشگاه جندی شاپور به عنوان یك مركز بزرگ آموزشی در جهان باستان تبدیل گردید.

در دوره ی اسلامی نیز خوزستان به عنوان بخش ایرانی دارالاسلام اهمیت سیاسی ، اقتصادی خود را حفظ نموده و در این زمان كشت نیشكر كه از دوره ی ساسانیان از سرزمین هند به خوزستان آورده شده بود هم چنان ادامه یافت و شكر به عنوان محصول اصلی صادرات درآمد و خوزستان در این زمینه مقام انحصاری را در جهان اسلام كسب كرد.

امروز نیز استان خوزستان یكی از مناطق معدود دنیا بوده كه امكانات بسیار فراوانی برای رشد و توسعه در ابعاد مختلف ، بویژه درزمینه ی اقتصادی را دارد. توجه بیش تر به این استان به خصوص از دو بُعد صنعتی و كشاورزی می تواند آینده ی درخشانی را برای كشور به همراه داشته باشد.

خوزستان غیر از نفت ، مركز تولید محصولات متعدد دیگری – هم چون نیشكر و خرما – نیز هست كه از اهمیت ویژه ای برای اقتصاد ملی برخوردارند .

یك سوم از منابع آب سطح الارضی كشور در رودخانه های خوزستان جریان دارد و وجود مزارع گسترده نیشكر و كارخانه های متعدد كشت و صنعت و نیز صنایع مهمی مانند پتروشیمی ، فولاد و سیمان ، دیگر ویژگی های این استان را تشكیل می دهند ، همین طور تعدادی از مهم ترین بنادر كشور در خوزستان هستند و این استان علاوه بر شهرهای تاریخی ، شاهد برآمدن اولین شهرهای مدرن كشور نیز بوده است .

افزودن بر غنای جغرافیایی و منابع طبیعی متعدد ، آن چه به خوزستان ویژگی منحصر به فرد می بخشد ، نقش محوری است كه این منطقه در تاریخ معاصر ایران بازی كرده و می كند.

طی قرن اخیر خوزستان آزمایشگاه تجدد و نوسازی در ایران بوده است.

آن پدیده ای كه می توانیم نام آن را نوسازی و تغییر ارادی جامعه بنامیم به دفعات در این منطقه به منصه ی ظهور رسیده و در هر نوبت نتایجی به بار آورده كه هر كدام میتواند منبعی از تجارب را در زمینه ی توسعه و نو سازی در اختیار بگذارد.

انحطاط و تباهی دولت قاجار با امضای قراردادهای (رویتر) و به خصوص (دارسی) كه توسط ناصرالدین شاه در سال های آخر قرن 19 میلادی بسته شد به منتهی درجه ی خود رسید. این قرار دادها به صاحبان سرمایه اختیار تصرف و بهربرداری تقریباً بی قیدوشرط منابع

طبیعی و اقتصادی ایران را می داد. در سال 1908 م یعنی در دوران انقلاب مشروطه ، دارسی بالاخره موفق به كشف نفت در مسجد سلیمان شد. واقعه ای كه تاثیری ژرف بر سرنوشت ایران – به ویژه بر خوزستان – گذارد و شركت نفت ایران و انگلیس ، جغرافیایی جدیدی را در خوزستان خلق كرد.

از طرف دیگر احداث راه آهن و جاده ی سراسری كه بعد از چندین دهه تلاش ، بالاخره به خرمشهر منتهی شد، مستقیما خوزستان را به یكی از پایانه های عمده ی تماس با بازار جهانی تبدیل كرد و خود عاملی شد برای تسریع یكپارچگی فضای جغرافیایی پهناور و پراكنده ی ایران. شهر اهواز نیز مجدداً و – پس از هشتصد سال – به تدریج به پایتخت استان و محل استقرار نهاد های نو پای دولت مركزی تبدیل شد.

جنبش ملی كردن نفت یكی از پایگاه های عمده ی فعالیت صنفی – سیاسی خود را در خوزستان یافت. آن چه امروزه به عنوان (جامعه ی مدنی) یعنی نهادهای خود جوشِ مستقل از دولت – و بازار- به منزله ی آرمانی برای توسعه ی سیاسی تلقی می شود ، سابقه و تجربه ای بس غنی در خوزستان داشته است.